China pakt varkenspest aan met de doofpot (waardoor de ziekte zich alleen maar sneller verspreidt)

Varkensstallen worden gereinigd om de verspreiding van mogelijke virussen tegen te gaan. Beeld Foto Elke Scholiers

Natuurlijk weet varkensboer Wu ook wel dat de dingen in China niet altijd volgens het boekje gaan. En natuurlijk had hij niet verwacht dat hij zomaar de schadevergoeding zou krijgen waarop hij volgens de regels recht heeft. Maar dat de overheid hem zo zou laten zitten, met een karrevracht aan dode varkens en een financiële molensteen om zijn nek, dat had hij niet zien aankomen. Daarom doet Wu nu iets wat hij anders nooit zou overwegen: praten met de buitenlandse pers.

‘Ik wil dat journalisten komen en hierover verslag doen’, zegt Wu – een schuilnaam, op zijn eigen verzoek. Het enige wat we mogen schrijven, is dat hij een jonge dertiger is, met een middelgrote boerderij in Hebei, de provincie rond hoofdstad Beijing. ‘Ik weet dat ik een risico loop met dit interview en dat het mij alleen maar last zal opleveren als mijn naam bekend wordt. Maar ik ben wanhopig, net als alle boeren hier. We zijn al onze varkens kwijt en we krijgen geen enkele hulp.’

Wat Wu en zijn collega’s tot wanhoop drijft, is de Afrikaanse varkenspest, de uiterst besmettelijke en dodelijke varkensziekte die al bijna een jaar door China raast. Van Liaoning in het uiterste noorden, waar het virus in augustus vorig jaar opdook, is de epidemie helemaal tot in Hainan verspreid, in het uiterste zuiden. Volgens specialisten is het de ergste dierenziekte aller tijden, waarbij de gekkekoeienziekte en mond-en-klauwzeer in het niet vallen. Voor mensen is het virus niet gevaarlijk, maar voor varkens is het ‘als ebola’.

Wu had tienduizend varkens op zijn bedrijf. Nu zijn er nog een paar honderd. Beeld Elke Scholiers

Terug naar normaal?

Officieel is de Afrikaanse varkenspest in China zo goed als onder controle. Sinds de eerste uitbraak zijn er 144 brandhaarden gemeld en volgens het Chinese ministerie van Landbouw doen zich steeds minder nieuwe uitbraken voor. Alleen in het zuiden en westen waart de ziekte nog rond, maar 25 van de 31 provincies en regio’s van China zijn weer veilig verklaard. ‘De varkensproductie is langzaam normaal aan het worden’, aldus onderminister Yu Kangzhen.

Maar achter die optimistische boodschap gaat een andere werkelijkheid schuil, zo blijkt uit gesprekken met Wu en twee andere bronnen uit de vee-industrie, en uit een onderzoek van persbureau Reuters.

Duizenden, mogelijk tienduizenden uitbraken van de Afrikaanse varkenspest zijn niet gerapporteerd, en dus ook niet correct aangepakt. Iets meer dan een miljoen varkens zijn volgens de regels geruimd, maar honderden miljoenen varkens zijn halsoverkop naar de slacht afgevoerd. Minstens de helft van de Chinese varkensstapel –met 700 miljoen varkens per jaar de grootste ter wereld – is verdwenen.

Verspreiding varkenspest in Oost-Azië.

Voor een land waar zo veel varkensvlees wordt gegeten dat het kortweg ‘vlees’ wordt genoemd, kondigt zich een ware catastrofe aan. Varkenshouders zitten in zware problemen en consumenten moeten zich voorbereiden op gigantische prijsstijgingen. Maar nog erger: door de rommelige aanpak en de doofpot is het virus nu overal. ‘De ziekte onder controle?’, reageert Wu schamper. ‘Niet moeilijk, als alle varkensstallen leeg zijn. Wacht tot we weer gaan fokken, dan is het virus zo terug.’

Gesloten vesting

Wu neemt ons mee naar zijn boerderij, een ietwat verouderd stallencomplex aan de voet van een bergketen, tussen appelboomgaarden en populierenkwekerijen. Sinds de eerste varkens ziek werden, afgelopen februari, is Wu’s erf een gesloten vesting. Over de volle breedte van de inrijpoort ligt een greppel met desinfectievloeistof, maar Wu laat auto’s niet langer binnenrijden. Wie toch binnen mag, moet eerst door een sluis, waar een agressief desinfectiemiddel wordt verneveld.

Om de stallen zelf te mogen bezoeken, moeten we een steriel wegwerppak aan, een mondkapje en plastic overschoenen. Die schoenen moet nog eens door een bad met natriumhydroxide en de fotocamera moet met een alcoholoplossing worden ontsmet. Overal waar we een voet neerzetten, komt een medewerker met een gasbrander de betonvloer schroeien. Wu neemt geen enkel risico: hij is een van de weinige varkenshouders in zijn buurt die nog levende dieren heeft.

Wu – zoon van een kippenfokker – zit sinds 2013 in de varkenssector en verdiende er tot nu toe goed. Met varkens heb je een vaste prijscyclus, legt hij uit: toen de prijzen vorig jaar tegenvielen, hield hij zijn varkens wat langer vast, in de hoop dit jaar flink winst te maken. Zijn stallen zaten op maximumbezetting, met meer dan 10 duizend varkens, toen in februari ineens een paar zeugen bezweken. Paarse lijven, zwarte vlekken: geen twijfel mogelijk, Afrikaanse varkenspest.

Volgens de regels moest Wu de uitbraak aan de lokale overheid melden, waarop die zijn boerderij in quarantaine moest plaatsen en al zijn varkens moest ruimen, volgens een strikte procedure. Per varken zou Wu dan 1.200 renminbi (160 euro) schadevergoeding krijgen, voldoende om uit de kosten te raken. Maar toen Wu zich bij de overheid meldde, weigerde die zijn aangifte te registreren. In de hele provincie Hebei is slechts één uitbraak officieel erkend.

Varkensstallen worden gereinigd om de verspreiding van mogelijke virussen tegen te gaan. Beeld Elke Scholiers

Smeergeld

Het probleem met de Chinese aanpak van de Afrikaanse varkenspest is dat de centrale overheid schadevergoedingen belooft, maar dat de provinciale overheden – die daar niet de financiële slagkracht voor hebben – mee opdraaien voor de kosten. Dat werkt als een enorme stimulans om de uitbraken zo veel mogelijk onder de pet te houden. Er gaan zelfs geruchten over varkenshouders die gearresteerd werden, omdat ze rechtstreeks naar de nationale overheid probeerden te stappen.

‘De ambtenaren zijn bang dat ze hun baantje zullen verliezen als er in hun district een uitbraak is’, zegt Wu. ‘Ze zeiden me dat ik het niet kon rapporteren, omdat er dan te veel druk op het district zou komen. In China moet je als grote varkenshouder goede relaties hebben met de overheid. Je kunt niet dwarsliggen, anders krijg je niets dan problemen. Ik kon niets anders doen dan het te ondergaan.’

Wu probeerde nog met de overheid te onderhandelen, en kreeg wat smeergeld beloofd als hij zelf zijn zieke varkens zou opruimen. Toen dat op niets uitliep, behalve onnodig dierenleed, klopte hij bij zijn verzekering aan. Uiteindelijk deed hij wat alle varkensboeren in zijn omgeving deden: ziek of niet, hij stuurde zijn varkens naar het slachthuis. ‘We konden niet anders dan verkopen’, zegt Wu. ‘Als de overheid ons in de steek laat, dan kunnen we alleen maar rekenen op onszelf.’

De varkensboer kiest ervoor zijn eigen hachje te redden, maar realiseert zich dat de problemen zo alleen maar erger worden. Door het transport van zieke varkens raakt het virus in hoog tempo over heel China verspreid. En door zieke varkens tot vlees te verwerken, blijft het virus langer in omloop. Afrikaanse varkenspest mag dan niet schadelijk zijn voor mensen, maar ze kan jarenlang overleven in bevroren varkensvlees. Zodra het vlees wordt ontdooid, is er risico op herbesmetting.

Wu is een van de weinige varkenshouders in zijn buurt die nog levende dieren hebben. Overal waar wordt gelopen, schroeit een medewerker met een gasbrander de betonvloer. Beeld Elke Scholiers

‘Winstgevender dan drugs’

‘Je zou dat bevroren varkensvlees eigenlijk moeten vernietigen’, zegt Wu. ‘Als het virus vrijkomt, zal het zich weer verspreiden. Maar dat gaat in tegen allerlei belangengroepen. Dat bevroren vlees is tientallen, misschien honderden miljoenen waard. Het is gekocht toen de varkensprijzen op hun laagst waren, omdat alle boeren van hun zieke beesten af moesten, en het zal verkocht worden als de prijzen omhooggaan. Dit vlees is winstgevender dan drugs.’

Ook de economische gevolgen zijn zwaar. Veel varkenshouders hebben hun volledige kudde afgevoerd en zitten nu al maanden met lege stallen. Volgens onderzoek van persbureau Reuters is minstens de helft van alle varkens geslacht, wat wordt bevestigd in een officieuze telling die op Chinese sociale media circuleert. In de provincie Hebei zou 60 procent van de varkens zijn verdwenen. Maar volgens het provinciebestuur, gecontacteerd door Reuters, is de situatie ‘stabiel’.

Om voedseltekorten te voorkomen, moedigt de Chinese overheid de varkensboeren aan om weer met fokken te beginnen. Maar de meeste varkensboeren hebben geen geld voor nieuwe varkens en vrezen voor herbesmetting. Pas als de prijzen voldoende stijgen – tot 3,9 euro per kilo, 60 procent meer dan nu – zullen ze volgens marktkenners het risico nemen. ‘Dan zullen ze de gok wagen’, zegt Wu. ‘Maar met hoge winst komen ook hoge risico’s. Misschien komen de uitbraken dan terug.’

Wu kan het weten, want hij is zelf al voorzichtig opnieuw begonnen met fokken. Hij heeft een eigen testlaboratorium gekocht – een investering van 25 duizend euro – en heeft zo’n driehonderd gezonde zeugen weten te isoleren. Zij zitten in een virusvrije stal en worden in steriele karren naar de werpstal gevoerd, zodat ze niet besmet kunnen worden. Vandaag zijn er net dertien biggetjes geboren. Ze verdringen zich rond hun moeder, hun navelstreng nog kronkelend aan hun buik.

Grote economische gevolgen

Zijn zeugen zijn nu twee maanden ziektevrij, zegt Wu, maar zodra de biggen tien weken oud zijn en naar de grote stallen verhuizen, duikt het virus weer op. Wu doet wat hij kan om de stallen te ontsmetten en de varkens zo veel mogelijk apart te plaatsen, maar hij krijgt de ziekte niet onder controle. ‘Het virus is zo sluw’, zegt hij. ‘Het kan zich wekenlang in een varken verschuilen, zonder enige symptomen, en ondertussen andere varkens besmetten. Het lijkt wel een soort aids.’

De jonge varkensboer is er beter aan toe dan zijn buurtgenoten, maar ook hij is zo langzamerhand wanhopig. In plaats van tienduizend varkens heeft hij er nog maar een paar honderd, en het is nog afwachten of die lang genoeg zullen leven om de slacht te halen. Hij heeft al 6 miljoen renminbi (780 duizend euro) verloren, zegt hij, en heeft moeite om zijn leningen af te betalen. De overheid heeft subsidies en rentevrije leningen beloofd, maar komt voorlopig niet over de brug.

‘De overheid wil dat we weer varkens gaan fokken’, zegt Wu, met enige bitterheid in zijn stem. ‘Maar de ambtenaren hebben een kilte in ons hart gebracht. Veel varkensboeren zijn hun vertrouwen in de overheid kwijt. Er komen turbulente tijden aan voor de markt van varkensproducten en het zal jaren duren voor we hier overheen komen. Als je het mij vraagt, zullen de economische gevolgen erger zijn dan die van de aardbeving in Sichuan.’

Virus verspreidt zich op vele manieren

Afrikaanse varkenspest werd een eeuw geleden in Kenia ontdekt en is vrijwel over de hele wereld verspreid. In de jaren zestig en zeventig kampte Zuid-Europa met epidemieën, de afgelopen jaren reisde het virus oostwaarts, naar Oost-Europa en Rusland. Vandaar kwam de ziekte China binnen, vermoedelijk doordat besmette voedselresten uit een trein werden gegooid en door Chinese varkens werden verorberd.

Zieke varkens krijgen koorts en diarree, stoppen met eten, hebben ontstoken oogslijmvliezen en een rode, soms blauwige huid met soms ook zwarte verkleuringen. In bijna 100 procent van de acute gevallen is de ziekte dodelijk. Een behandeling is er niet.

Het grootste probleem is dat de ziekte zo makkelijk overdraagbaar is. Het virus kan van dier tot dier worden doorgegeven, maar ook via veevoer, water, kleding of transportwagens. Ook teken kunnen de ziekte verspreiden. Veel varkens werden ziek door het eten van besmette keukenresten. In China is het nu verboden om varkens keukenafval te voeren, maar volgens de Wereldorganisatie voor Diergezondheid blijft de praktijk wijdverspreid.

Wetenschappers zijn al vijftig jaar op zoek naar een vaccin. Recentelijk zijn enkele successen geboekt, maar het zal nog jaren vergen voor een vaccin commercieel verkrijgbaar is. De enige oplossing bij een uitbraak is het ruimen van alle varkens op een getroffen boerderij, een transportverbod in de nabije omgeving en het naleven van strikte bioveiligheidsnormen. Het verplaatsen van zieke varkens is funest.

Op dit moment woedt de Afrikaanse varkenspest volop in Vietnam, Cambodja, Laos en Korea. In Europa zijn er onlangs meldingen geweest van zieke everzwijnen in Oost-Europa en in het zuiden van België. Voor de gezondheid van de mens vormt de Afrikaanse varkenspest geen gevaar.

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/china-pakt-varkenspest-aan-met-de-doofpot-waardoor-de-ziekte-zich-alleen-maar-sneller-heeft-verspreid~ba090536/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *